Президент тапсырмасы: Қазақстанның бірнеше облысында ірі жобалар пайдалануға берілді
10.08.2026
мин
0
106
Сурет: El.kz
Өткен аптада Солтүстік Қазақстаннан Түркістанға дейін бірқатар өндірістік және әлеуметтік нысан іске қосылды. Ресми хабарламаларда бұл жобалар «жаңа жұмыс орындары» және «өңірлік даму» ретінде сипатталды. Алайда назардан тыс қалып жатқан маңызды жайт бар: Қазақстан экономикасы ұзақ уақыт бойы мұнай мен импортқа тәуелді болып келген жағдайда, дәл осындай өңдеу кәсіпорындары елдің экономикалық қауіпсіздігін анықтайтын негізгі құралға айналып отыр, — деп хабарлайды Dauletten.kz.
Қазақстанда соңғы жылдары зауыт ашу туралы жаңалықтар жиі айтылады. Бірақ олардың басым бөлігі қоғамда бұрынғыдай үлкен әсер қалдырмайды. Себебі көпшілік үшін «тағы бір ферма», «тағы бір кірпіш зауыты» немесе «тағы бір май өңдеу кәсіпорны» үйреншікті ақпаратқа айналған.
Шын мәнінде, өткен аптада іске қосылған жобалардың ерекшелігі олардың көлемінде емес, бағытында жатыр.
Ең маңызды өзгеріс – шикізаттан дайын өнімге көшу
Абай облысында іске қосылған күнбағыс тұқымын өңдеу және өсімдік майын өндіру зауыты – соның айқын мысалы. Қазақстан жыл сайын миллиондаған тонна ауыл шаруашылығы өнімін экспорттайды, бірақ оның едәуір бөлігі өңделмеген күйде шетелге кетеді. Ал дайын майды қайтадан импорттайтын жағдайлар да кездеседі.
7 млрд теңгелік жаңа кәсіпорын тәулігіне 300 тоннаға дейін май өндіре алады. Бұл тек өндіріс көлемі емес. Бұл – қосылған құнның ел ішінде қалуы, салықтың, логистиканың және табыстың өңір экономикасында айналуы деген сөз.
Көпшілік айтпайтын шындық – Қазақстан үшін бүгінгі ең үлкен мәселе мұнай бағасының құбылуы емес, өңделмеген өнім экспортына тәуелділік.
Солтүстік Қазақстандағы ферма – азық-түлік қауіпсіздігінің сынағы
Солтүстік Қазақстан облысында ашылған ірі тауарлы сүт фермасы да осы тұрғыдан ерекше. Кешеннің толық қуаты 12 мың басқа дейін жетпек. Мұнда Германиядан асыл тұқымды мал әкелініп, Орталық Азиядағы ең ірі сауу карусельдерінің бірі орнатылған.
Ресми мәліметте бұл ауыл шаруашылығын дамыту ретінде көрсетіледі. Бірақ мәселенің екінші жағы бар: Қазақстан соңғы жылдары ірімшік, сары май, құрғақ сүт сияқты өнімдер бойынша импортқа тәуелділіктен толық арыла алған жоқ. Демек, мұндай жобалар ауылдағы кезекті ферма емес, ішкі нарықты қорғау тетігі ретінде қарастырылуы керек.
Құс фабрикасы мен кірпіш зауыты: ұсақ көрінетін, бірақ маңызды буындар
Қызылорда облысындағы Жаңақорған ауданында ашылған құс фабрикасы жылына 6 мың тоннаға жуық құс етін өндіреді. Бұл көлем республикалық деңгейде аса ірі көрсеткіш болмауы мүмкін. Алайда дәл осындай орта кәсіпорындар импорттық құс етіне тәуелділікті біртіндеп азайтады.
Қарағанды облысындағы кірпіш зауыты да назар аударуға тұрарлық. Оның жылдық қуаты 45 млн дана кірпішке жетеді және кәсіпорынның өз саз кен орны бар. Бұл – құрылыс материалдары өндірісіндегі толық циклдің қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.
Ең қызық жоба – зауыт емес, су стансасы
Қызылорда облысының Жаңақорған кентінде мемлекетке қайтарылған активтер есебінен салынған 1,1 млрд теңгелік су тарату стансасы көбіне әлеуметтік жоба ретінде қабылданады. Бірақ экономистер үшін бұл әлдеқайда маңызды сигнал.
Себебі Қазақстанда инфрақұрылымның әлсіздігі көптеген инвестициялық жобаның іске аспай қалуына себеп болып келеді. Ауыз су, электр және жол мәселесі шешілмейінше, өндіріс тұрақты дамымайды. Сондықтан бұл нысан – әлеуметтік емес, тікелей экономикалық инвестиция.
Үкімет байқатпай өзгертіп жатқан модель
Жетісу облысында 41 отбасы баспаналы болды, Шымкентте 80 отбасы жалға берілетін тұрғын үй алды, Түркістан облысында спорт кешені мен Кентауда 300 орындық Достық үйі ашылды.
Бір қарағанда, мұның бәрі әртүрлі бағыттағы жобалар сияқты көрінеді. Алайда олардың арасында ортақ логика бар: жұмыс орны – инфрақұрылым – тұрғын үй – әлеуметтік орта тізбегін бір мезгілде қалыптастыру.
Қазақстандағы индустрияландырудың жаңа кезеңі бұрынғыдай алып металлургиялық комбинаттардан емес, өңірлерге шашыраған орта қуатты өндірістерден басталып жатқандай әсер қалдырады.
Көпшілік байқамайтын қорытынды
Өткен аптадағы жобаларды жеке-жеке қарасақ, олар сенсация тудырмайды. Бірақ бәрін біріктіргенде басқа сурет көрінеді:
сүт – импортты алмастыру;
өсімдік майы – шикізатты ел ішінде өңдеу;
құс еті – азық-түлік қауіпсіздігі;
кірпіш – құрылыс индустриясының жергілікті базасы;
су инфрақұрылымы – өндірістің негізі;
баспана мен әлеуметтік нысандар – кадрды өңірде ұстап қалу құралы.
Сарапшылар жиі «Қазақстанға екінші мұнай керек» деп айтады. Бірақ өткен аптадағы оқиғалар басқа шындықты көрсетті: елдің болашағын бір ірі кен орны емес, осындай ондаған өңдеу кәсіпорны мен инфрақұрылымдық жоба анықтауы мүмкін.
Негізгі сұрақ енді «қанша зауыт ашылды?» емес. Олардың қаншасы Қазақстанды импортқа тәуелді елден толыққанды өңдеуші экономикаға айналдыра алады? Қазіргі бастамалардың шынайы құны дәл осы өлшеммен бағаланатын болады.
